काठमाडौं, कार्तिक ११ । दैनिक जीवनमा गरिने सामान्य शारीरिक गतिविधिले पनि हृदय तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोगको जोखिम घटाउनुका साथै अकाल मृत्युको सम्भावना कम गर्न सहयोग गर्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्।
लामो समयसम्म बसिरहने जीवनशैली स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण मानिन्छ। कार्यालयमा घण्टौँ कुर्सीमा बस्ने, सवारीसाधनमा यात्रा गर्ने र घर पुगेपछि सोफामा आराम गर्ने दिनचर्याले शारीरिक गतिविधि निकै कम हुन सक्छ।
तर यसका लागि छुट्टै समय निकालेर जिम जानैपर्छ भन्ने छैन। दैनिक कामकै क्रममा गरिने हिँडडुल तथा सामान्य शारीरिक गतिविधिलाई पनि स्वास्थ्यका लागि उपयोगी बनाउन सकिन्छ। यस्तो गतिविधिलाई ‘इन्सिडेन्टल एक्सरसाइज’ भनिन्छ भने वैज्ञानिक रूपमा ‘नन–एक्सरसाइज एक्टिभिटी थर्मोजेनेसिस’ (NEAT) समेत भनिन्छ।
अकल्यान्ड युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजीका अनुसन्धानकर्ता अनन्था नारायणनका अनुसार सुत्ने, खाने वा योजनाबद्ध व्यायामबाहेक शरीर चलाउँदा खर्च हुने ऊर्जासमेत यसअन्तर्गत पर्छ।
खुट्टा हल्लाउनु पनि उपयोगी
बसिरहँदा खुट्टा हल्लाउने, शरीरको आसन परिवर्तन गर्ने, काँध घुमाउने वा खुट्टा तन्काउनेजस्ता सामान्य गतिविधिले पनि शरीरलाई सक्रिय राख्न मद्दत गर्छन्।
लामो समय बस्दा खुट्टाका मांसपेशी निष्क्रिय हुने भएकाले रक्तसञ्चार र रगतमा ग्लुकोजको व्यवस्थापनमा असर पर्न सक्छ। खुट्टा हल्लाउँदा मांसपेशी सक्रिय हुने र केही अतिरिक्त क्यालोरी खर्च हुने अनुसन्धानले देखाएको छ।
छोटो समयको गतिविधि पनि प्रभावकारी
दैनिक शारीरिक गतिविधिका लागि घण्टौँ हिँडिरहनु आवश्यक नहुन सक्छ। सन् २०२४ मा प्रकाशित एक ठूलो अध्ययनले दिनभरिमा छोटो–छोटो अवधिका तीव्र गतिविधिले समेत लामो समय निष्क्रिय बसाइसँग सम्बन्धित हृदय तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोगको जोखिम घटाउन सहयोग गर्न सक्ने देखाएको थियो।
भर्याङ चढ्ने, भारी सामान बोक्ने, बालबालिकासँग खेल्ने, घर सफा गर्ने, खाना पकाउने वा बगैँचामा काम गर्नेजस्ता गतिविधि पनि शारीरिक गतिविधिकै उदाहरण हुन्।
दैनिक बानीमा सामान्य परिवर्तन
दैनिक जीवनमा केही सामान्य परिवर्तन गरेर शारीरिक गतिविधि बढाउन सकिन्छ। जस्तैः
छोटो दूरीमा सवारीसाधनको सट्टा हिँड्ने
गन्तव्यतर्फ सामान्यभन्दा केही छिटो हिँड्ने
लिफ्टको सट्टा भर्याङ प्रयोग गर्ने
पसल जाँदा सवारीसाधन केही टाढा पार्क गर्ने
सम्भव भएसम्म सामान आफैँ बोकेर हिँड्ने
फोनमा कुरा गर्दा बसेरभन्दा हिँड्दै कुरा गर्ने
लामो समय बस्दा बीच–बीचमा उठेर शरीर चलाउने
घरायसी काममा सक्रिय रूपमा सहभागी हुने
‘व्यायाम’लाई दैनिक जीवनमै जोड्ने
व्यायामका लागि छुट्टै समय निकाल्न कठिन हुने व्यक्तिले आफूले नियमित रूपमा गर्ने कामसँगै सानो शारीरिक गतिविधि जोड्न सक्छन्।
दाँत माझ्दा एडी उठाउने, काम गर्ने टेबलमुनि खुट्टा चलाउने वा फोनमा कुरा गर्दा हिँड्ने जस्ता साना बानीले पनि दैनिक सक्रियता बढाउन सक्छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार मुख्य कुरा एकैपटक ठूलो लक्ष्य राख्नु भन्दा दैनिक जीवनमै सहज रूपमा गर्न सकिने साना गतिविधिलाई निरन्तरता दिनु हो।
त्यसैले लामो समय एउटै ठाउँमा बसिरहनुभन्दा बीच–बीचमा उठ्ने, हिँड्ने र शरीर चलाउने बानी स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण हुन सक्छ। बैठकमा बस्दा खुट्टा हल्लाउनु पनि त्यसैको एउटा सानो सुरुवात हुन सक्छ।
Published Date: 28 October 2026
