काठमाडौं, पुस २२ । बच्चाको शारीरिक, मानसिक तथा बौद्धिक विकासमा खानपानको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। विशेषगरी स्कुल जाने उमेरका बच्चाहरू दिनको धेरै समय विद्यालयमै बिताउने भएकाले उनीहरूले खाने टिफिन पोषणयुक्त, सुरक्षित र स्वादिलो हुनु आवश्यक हुन्छ। सही टिफिनले बच्चालाई ऊर्जावान बनाउँछ, पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न सहयोग गर्छ र विभिन्न रोगबाट बचाउन मद्दत पुर्याउँछ।
टिफिन किन महत्वपूर्ण छ ?
बिहानको नास्ता र दिउँसोको खानाबीचको समय लामो हुने भएकाले यस अवधिमा बच्चालाई भोक लाग्नु स्वाभाविक हो। यदि टिफिन पोषणयुक्त भएन भने बच्चा थकित, झर्किने र पढाइमा ध्यान नदिने हुन सक्छ। राम्रो टिफिनले शरीरलाई आवश्यक ऊर्जा दिन्छ, दिमाग तेज बनाउँछ, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ र अस्वस्थ जंक फुड खाने बानीबाट जोगाउँछ।
राम्रो टिफिनको विशेषता
स्कुलको टिफिन बनाउँदा पोषणयुक्त, सजिलै पच्ने, सफा र सुरक्षित हुनुका साथै बच्चाले मन पराउने र घरमै बनाइएको हुनुपर्छ।
टिफिनमा समावेश गर्नुपर्ने पोषक तत्व
कार्बोहाइड्रेट: ऊर्जाको मुख्य स्रोत (चामल, रोटी, चिउरा, आलु, मकै)
प्रोटिन: शरीरको वृद्धि र मांसपेशीका लागि (दाल, अण्डा, दूध, दही, चना, सोयाबिन)
भिटामिन तथा खनिज: रोगबाट बचाउन (फलफूल, सागसब्जी)
फ्याट (थोरै मात्रामा): दिमाग विकासका लागि (बदाम, मूंगफली, घ्यू)
स्कुलका लागि उपयुक्त टिफिनका उदाहरण
गहुँको रोटी र तरकारी
उमालेको अण्डा वा अण्डा रोल
चिउरा, भुजा चना, बदाम र तरकारी मिसाइएको चिउरा मिक्स
स्याउ, केरा, सुन्तला, पपीता जस्ता फलफूल
घरमै बनाइएको तरकारी वा अण्डाको स्यान्डविच
सानो मात्रामा ढिडो वा भात
दही
घरमै बनाइएको टिफिनका फाइदा
घरको टिफिन बाहिरको जंक फुडभन्दा सुरक्षित हुन्छ। यसमा कम तेल र कम मसला प्रयोग गर्न सकिन्छ, बच्चाको स्वास्थ्यअनुसार बनाइन्छ र आर्थिक रूपमा पनि बचत हुन्छ।
दिनहुँ एउटै टिफिन नदिने
दिनहुँ एउटै टिफिन दिँदा बच्चा दिक्क मान्न सक्छ। त्यसैले टिफिनमा विविधता ल्याउनुपर्छ।
उदाहरणका लागि—
सोमबार: रोटी–तरकारी
मंगलबार: चिउरा मिक्स
बुधबार: स्यान्डविच
बिहीबार: अण्डा र फलफूल
शुक्रबार: दही र हल्का खाजा
टिफिनमा के दिनु हुँदैन ?
चाउचाउ, चिप्स, अत्यधिक मिठाइ, कोल्ड ड्रिंक्स तथा धेरै तेल–मसलायुक्त खाना टिफिनमा दिनु उपयुक्त हुँदैन। यस्ता खानेकुराले मोटोपन, पेट दुख्ने र दाँत बिग्रने समस्या निम्त्याउन सक्छ।
पानी पिउन नबिर्सिनु
टिफिनसँगै सफा पिउने पानी अनिवार्य दिनुपर्छ। पानी कम पिउँदा बच्चालाई टाउको दुख्ने र थकान हुने समस्या देखिन सक्छ।
बच्चाको रुचि र अभिभावकको भूमिका
जबरजस्ती खान नलगाई बच्चालाई मन पर्ने तर स्वस्थ खाना रोज्न सिकाउनुपर्छ। अभिभावकले आफैं स्वस्थ खानाको उदाहरण प्रस्तुत गर्नुपर्छ, बिहान हतारमा जंक फुड दिनु हुँदैन र टिफिन सफा तथा राम्रो कन्टेनरमा राख्नुपर्छ।
स्वस्थ टिफिन भनेको केवल खाना मात्र होइन, बच्चाको उज्ज्वल भविष्यतर्फको लगानी पनि हो।
