भक्तपुर, साउन २० । कर्मचारीलाई पर्याप्त आराम, पारिवारिक समय र काममा उत्पादकत्व बढाउने उद्देश्यले हप्तामा दुई दिन बिदा दिने अवधारणा आकर्षक देखिए पनि नेपालजस्तो देशमा यसको व्यावहारिकता र प्रभावबारे गम्भीर बहस आवश्यक देखिएको छ।
दुई दिन बिदा केवल सरकारी कार्यालय वा कर्मचारीसँग सम्बन्धित विषय होइन। यसको प्रत्यक्ष प्रभाव विद्यालय, कलेज, अस्पताल, बैंक तथा वित्तीय संस्था, निजी क्षेत्र, यातायात, व्यापार–व्यवसायदेखि बालबालिका र अभिभावकको दैनिक जीवनसम्म पर्ने गरेको छ।
विद्यालय र कलेजमा दुई दिन बिदा : बालबालिकाका लागि आराम कि पढाइमा असर ?
विद्यालय तथा कलेजमा सातामा दुई दिन बिदा हुँदा विद्यार्थीले आराम गर्ने, परिवारसँग समय बिताउने र अतिरिक्त सिर्जनात्मक गतिविधिमा सहभागी हुने अवसर पाउन सक्छन्। लगातार पढाइको दबाबमा रहेका बालबालिकाका लागि पर्याप्त विश्राम सकारात्मक पक्ष पनि हो।
तर अर्कोतर्फ पढाइका लागि उपलब्ध समय घट्नु, पाठ्यक्रम पूरा गर्न दबाब बढ्नु र सिकाइ निरन्तरतामा असर पर्नु यसको चुनौती बन्न सक्छ।
विशेषगरी परीक्षा नजिकिँदै गर्दा विद्यालय तथा कलेजले सीमित दिनमा बढी पाठ्यक्रम पूरा गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यसले विद्यार्थीमाथि अतिरिक्त शैक्षिक दबाब सिर्जना गर्ने सम्भावना हुन्छ।
अभिभावकका लागि दुई दिन बिदा कति सहज ?
विद्यालय र कार्यालय दुवैमा दुई दिन बिदा हुँदा केही परिवारका लागि यो पारिवारिक समय बिताउने राम्रो अवसर बन्न सक्छ। तर सबै अभिभावकका लागि अवस्था समान छैन।
धेरै अभिभावक निजी क्षेत्र, व्यापार, सेवा, होटल, रेस्टुरेन्ट, पर्यटन, स्वास्थ्य तथा अन्य क्षेत्रमा काम गर्छन्, जहाँ शनिबार–आइतबार दुवै दिन बिदा नहुन सक्छ।
बच्चाको विद्यालय बन्द तर अभिभावकको कार्यालय खुला हुने अवस्थामा बालबालिकाको हेरचाह कसले गर्ने ? यो प्रश्न विशेषगरी कामकाजी अभिभावकका लागि महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।
विद्यालय बन्द भएका दिन बालबालिका घरमै रहने तर अभिभावक नियमित काममा जानुपर्ने अवस्था आएमा बालबालिकाको समय व्यवस्थापन, सुरक्षा र हेरचाह थप चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।
दुई दिन बिदाले खर्च पनि बढाउन सक्छ
विद्यालय तथा कार्यालय बन्द हुने दिन बालबालिकालाई घरमै व्यवस्थित राख्न नसक्ने परिवारले डे–केयर, ट्युसन, अतिरिक्त कक्षा वा अन्य गतिविधिमा खर्च गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
अर्कोतर्फ दुई दिन फुर्सद हुँदा परिवार बाहिर घुम्न, मनोरञ्जन गर्न वा अन्य गतिविधिमा सहभागी हुने क्रम बढ्न सक्छ। यसले परिवारको यातायात, खाना, मनोरञ्जन तथा अन्य खर्चसमेत बढाउन सक्ने सम्भावना हुन्छ।
तर यही बिदालाई परिवारसँग गुणस्तरीय समय बिताउने, पुस्तक पढ्ने, खेलकुद गर्ने, कला तथा सिर्जनात्मक गतिविधिमा सहभागी हुने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सकिए यसको सकारात्मक प्रभाव पनि हुन सक्छ।
निजी क्षेत्र र व्यवसायमा फरक प्रभाव
दुई दिन बिदाको प्रभाव निजी क्षेत्रमा झनै फरक देखिन्छ। सबै व्यवसायले एउटै मोडलमा काम गर्दैनन्।
होटल, रेस्टुरेन्ट, पर्यटन, यातायात, अस्पताल, सञ्चार, सुरक्षा, सपिङ सेन्टरलगायतका क्षेत्र सातै दिन सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन्छ। यस्ता क्षेत्रमा दुई दिन बिदा लागू गर्दा शिफ्ट प्रणाली, थप जनशक्ति र कर्मचारी व्यवस्थापन आवश्यक पर्न सक्छ।
सानो व्यवसायका लागि थप जनशक्ति राखेर सातै दिन सेवा सञ्चालन गर्नु आर्थिक रूपमा कठिन हुन सक्छ। त्यसैले दुई दिन बिदाको नीति बनाउँदा ठूला संस्था र साना व्यवसायलाई एउटै दृष्टिले हेर्न नमिल्ने तर्क पनि बलियो छ।
सार्वजनिक सेवामा पनि चुनौती
दुई दिन सार्वजनिक बिदापछि सरकारी कार्यालयमा सेवाग्राहीको चाप बढ्ने सम्भावना रहन्छ। नागरिकले दुई दिनमा गर्नुपर्ने काम अर्को कार्यदिनमा एकैपटक गर्नुपर्ने अवस्था आएमा कार्यालयमा भीड बढ्न सक्छ।
स्वास्थ्य संस्थामा पनि यसको प्रभाव देखिन सक्छ। भक्तपुर अस्पतालको टिकट काउन्टरमा हालै देखिएको तनावलाई पनि यही व्यापक बहसको एउटा उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ। दुई दिनको बिदापछि सेवा लिन आउने मानिसको संख्या बढ्दा टिकटदेखि ओपीडीसम्म चाप व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ।
त्यसैले बिदा कर्मचारीका लागि मात्र व्यवस्थापन गर्ने कि सेवाग्राहीको सुविधालाई पनि समान प्राथमिकता दिने ? भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ।
दुई दिन बिदाको सकारात्मक पक्ष पनि छन्
यसको अर्थ सातामा दुई दिन बिदा पूर्ण रूपमा अव्यावहारिक छ भन्ने होइन।
उचित रूपमा कार्यान्वयन गर्न सकिए यसले कर्मचारीलाई पर्याप्त आराम, परिवारसँग समय, व्यक्तिगत काम, मानसिक ताजगी र मनोरञ्जनको अवसर दिन सक्छ। थकान कम हुँदा कर्मचारीको काम गर्ने क्षमता र उत्पादकत्वमा पनि सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ।
विद्यार्थीका लागि पनि बिदा केवल पढाइबाट छुट्टी होइन। खेलकुद, सिर्जनात्मक काम, पारिवारिक सम्बन्ध, सामाजिक गतिविधि र आफ्नै रुचिका विषयमा समय दिने अवसर बन्न सक्छ।
तर त्यसका लागि दुई दिन बिदा थपेर मात्र पुग्दैन। बिदाको समयमा बालबालिका र युवाको समय कसरी उपयोग हुन्छ भन्ने पक्ष पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।
नेपालमा विदेशी अभ्यास होइन, आफ्नै आवश्यकता हेर्नुपर्छ
सातामा दुई दिन बिदा विश्वका धेरै मुलुकमा प्रचलित अभ्यास हो। तर कुनै देशमा सफल भएको व्यवस्था अर्को देशमा उही रूपमा सफल हुन्छ भन्ने आवश्यक छैन।
नेपालमा अझै पनि धेरै परिवारका अभिभावकको कामको प्रकृति फरक छ, विद्यालय तथा कलेजको शैक्षिक संरचना फरक छ, सार्वजनिक यातायात र बाल हेरचाहको सुविधा सीमित छ तथा धेरै व्यवसाय सानो आकारमा सञ्चालन भइरहेका छन्।
त्यसैले ‘दुई दिन बिदा राम्रो कि नराम्रो ?’ भन्दा पनि ‘नेपालको आवश्यकता र अवस्थाअनुसार दुई दिन बिदालाई कसरी प्रभावकारी बनाउने ?’ भन्ने बहस आवश्यक छ।
बिदा होइन, व्यवस्थापन मुख्य विषय
हप्तामा दुई दिन बिदा दिने विषयलाई कर्मचारीको सुविधा मात्र वा नागरिकको असुविधा मात्रका रूपमा हेर्नु उचित हुँदैन।
विद्यालयमा विद्यार्थीको सिकाइ प्रभावित नहोस्, अभिभावकलाई बालबालिकाको हेरचाहमा समस्या नहोस्, अस्पतालमा बिरामीले सास्ती नपाओस्, निजी क्षेत्रमा व्यवसाय सञ्चालन प्रभावित नहोस् र सार्वजनिक सेवामा नागरिकले लामो समय कुर्नु नपरोस्—यसको सन्तुलित व्यवस्थापन आवश्यक छ।
अन्ततः प्रश्न दुई दिन बिदा दिने वा नदिनेमा मात्र सीमित छैन। प्रश्न हो—नेपालजस्तो देशमा दुई दिन बिदाले नागरिकको जीवन सहज बनाइरहेको छ कि थप जटिल ?
यसको जवाफ भावनात्मक बहसबाट होइन, विद्यालय, अभिभावक, विद्यार्थी, कर्मचारी, व्यवसायी र सेवाग्राहीमा परेको वास्तविक प्रभावको अध्ययन गरेर खोजिनुपर्ने देखिन्छ।
